# Concentratie verbeteren tijdens het studeren: wat helpt

> Tien bekende concentratietips naast het onderzoek: wat helpt, wat twijfelachtig is en wat niet werkt. Met de Nederlandse schoolcijfers over de telefoon.

URL: https://braine.nl/concentratie-verbeteren/  
Gepubliceerd: 2026-11-19  
Categorie: Focus  
Door: Redactie Braine

Concentratie hangt meer af van je omgeving dan van wilskracht. Het best onderbouwd: één taak tegelijk, geen muziek met tekst en je telefoon niet tussendoor gebruiken. Over Pomodoro en de telefoon op tafel verschillen de studies.

## Waarom je gedachten afdwalen

**Afdwalen is normaal: volwassenen doen het bijna de helft van de tijd, bij vrijwel elke activiteit.**

In 2010 vroegen Killingsworth en Gilbert van Harvard 2.250 mensen via een app op willekeurige momenten wat ze deden en waar ze aan dachten. Dat leverde ongeveer 250.000 metingen op. In 46,9% van de momenten waren mensen met hun gedachten ergens anders. Bij elke activiteit lag dat boven de 30%, behalve bij vrijen.

Twee kanttekeningen. De deelnemers waren voor 74% Amerikaans, en het ging om gewone dagelijkse bezigheden, niet specifiek om studeren. Maar het beeld is duidelijk: een hoofd dat bij de stof blijft is de uitzondering, niet de standaard. Het doel is dus niet om nooit af te dwalen, maar om minder redenen te geven om af te dwalen en sneller terug te komen.

Daarom werkt de meeste concentratiewinst via je omgeving: wat er op je bureau ligt, wat er op je scherm openstaat en wat er in je oren zit.

## Tien concentratietips naast het onderzoek

**Vijf tips hebben steun in het onderzoek, twee zijn twijfelachtig en drie helpen niet.**

Bij elke tip staat hoe sterk het bewijs is. Dat is ons eigen oordeel, geen officiële gradering. Sterk betekent: een groot overzicht van veel studies met een duidelijke uitkomst. Redelijk betekent: een meta-analyse of een goede studie, maar met een klein effect of met kanttekeningen. Gemengd betekent: goede studies die elkaar tegenspreken.

| Tip | Wat het onderzoek vond | Bewijs | Oordeel |
|---|---|---|---|
| Eén taak tegelijk, niet wisselen tussen apps | Elke wissel kost tijd; zware multitaskers zijn makkelijker af te leiden | Redelijk | Helpt |
| Telefoon niet tussendoor gebruiken, meldingen uit | Meta-analyse uit 2023: telefoongebruik heeft een negatief effect | Redelijk | Helpt |
| Geen muziek met songtekst | Slechter geheugen dan in stilte (2023), klein negatief effect op lezen (2018) | Redelijk | Helpt |
| Kort bewegen voor je begint | 79 studies: klein positief effect op denkprestaties | Redelijk | Helpt, een beetje |
| Uitgeslapen leren | Na een nacht zonder slaap wordt nieuwe stof slechter opgeslagen | Redelijk | Helpt |
| Telefoon uit het zicht (alleen de aanwezigheid) | Bekende studie niet herhaald; meta-analyses verschillen | Gemengd | Twijfelachtig |
| Vaste pauzes volgens een timer (Pomodoro) | Drie Maastrichtse studies, drie verschillende uitkomsten | Gemengd | Twijfelachtig |
| Lo-fi of instrumentale muziek om je te focussen | Geen aantoonbaar effect, ook geen schade | Redelijk | Helpt niet |
| Breintraining-apps voor je focus | Je wordt beter in het spelletje, nauwelijks in iets anders | Sterk | Helpt niet |
| Mozart of klassieke muziek | Bijna 40 studies: weinig bewijs voor een Mozart-effect | Redelijk | Helpt niet |

Twee dingen vallen op. Wat helpt, gaat bijna allemaal over weghalen: minder wisselen, minder geluid met woorden, minder telefoon in je handen. En wat niet helpt, gaat bijna allemaal over toevoegen: een app, een playlist, een trucje.

## Telefoon, muziek, multitasken en pauzes

### De telefoon

**De telefoon gebruiken tijdens het leren kost concentratie. Of hij alleen al door op tafel te liggen schaadt, is onduidelijk.**

Daar zijn twee soorten onderzoek naar, en ze zeggen iets anders. In het lab werd de bekende "brain drain"-studie van Ward en collega's uit 2017 beroemd: een telefoon in de buurt zou je denkvermogen verlagen. Een vooraf geregistreerde directe herhaling uit 2022 vond geen verschil: waar de telefoon lag, maakte niet uit. De meta-analyses spreken elkaar ook tegen. Parry (2022, nog niet door vakgenoten beoordeeld) vond alleen een klein effect op het werkgeheugen. Böttger en collega's (2023, 22 studies) vonden wel een negatief totaaleffect van zowel het gebruik als de aanwezigheid van de telefoon, maar met grote verschillen tussen studies.

Dan de praktijk. Sinds 1 januari 2024 geldt in het Nederlandse voortgezet onderwijs de landelijke afspraak dat telefoons niet in de klas komen, tenzij het educatief is of uit noodzaak. Het is een afspraak, geen wet. Het Kohnstamm Instituut en Oberon brachten in 2025 in kaart wat dat deed:

| Middelbare scholen | Uitkomst |
|---|---|
| Heeft mobielbeleid | 99% |
| Ziet niet-educatief telefoongebruik als probleem | van 62% naar 29% |
| Ziet positief effect op concentratie | 75% |
| Ziet positief effect op sociaal klimaat | 59% |
| Ziet positief effect op leerprestaties | 28% |

Dit is wat scholen zelf zeggen te merken, geen gemeten cijfer. En het valt op hoe groot het gat is tussen concentratie (75%) en prestaties (28%). Een rustigere klas betekent nog niet automatisch hogere cijfers. Het [volledige rapport](https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-1206825.pdf) staat bij de overheid online.

Wat je ermee doet: je telefoon in een andere kamer leggen kost niets. Ook als de aanwezigheid zelf geen effect heeft, voorkomt het dat je hem pakt. En dat pakken is het deel waar de studies het wel over eens zijn.

### Muziek

**Muziek met tekst maakt je slechter in onthouden. Muziek zonder tekst maakt geen aantoonbaar verschil.**

Souza en Barbosa vergeleken in 2023 geheugentaken in stilte met dezelfde taken met muziek met songtekst en met instrumentale lo-fi. Met songtekst ging het verbale geheugen achteruit (effectgrootte d = -0,32) en het visuele geheugen ook (d = -0,33). Lo-fi zonder tekst had geen aantoonbaar effect. Een eerdere meta-analyse van Vasilev en collega's uit 2018 vond een klein negatief effect van achtergrondmuziek op begrijpend lezen (g = -0,19).

Een effectgrootte van -0,32 is klein tot middelgroot: niet dramatisch, maar je betaalt een prijs voor iets wat je niets oplevert. Heb je geluid nodig om de stilte te breken, kies dan iets zonder woorden. Moet je teksten lezen of woordjes leren, dan is stilte de veiligste keuze.

### Multitasken

**Wisselen tussen taken kost tijd en aandacht. Bijna niemand kan het zonder verlies.**

Volgens onderzoeker David Meyer kost elke wissel tussen taken soms maar enkele tienden van seconden, maar dat stapelt op, vooral bij moeilijke of onbekende taken. Hij schat dat het tot 40% van iemands productieve tijd kan kosten. Dat is een schatting, geen meetresultaat.

Ophir, Nass en Wagner vergeleken in 2009 studenten die veel media tegelijk gebruiken met studenten die dat weinig doen. De zware multitaskers lieten zich meer afleiden door irrelevante prikkels, en waren verrassend genoeg ook slechter in het wisselen tussen taken, juist het ding waar ze veel oefening in hadden. Of het multitasken daar de oorzaak van is, bewijst deze studie niet.

En als je denkt dat jij de uitzondering bent: in een rijsimulator met een veeleisend telefoongesprek bleken 5 van de 200 deelnemers, ongeveer 1 op de 40, het zonder prestatieverlies te kunnen (Universiteit van Utah, 2010). Bij de rest werd remmen ongeveer 20% trager.

### Pauzes en Pomodoro

**Pauzes nemen is goed. Of vaste pauzes volgens een timer beter zijn dan zelf gekozen pauzes, is niet duidelijk.**

Vaste pauzes, zoals bij de Pomodoro-techniek (25 minuten werken, 5 minuten pauze), zijn in Maastricht drie keer vergeleken met zelf gekozen pauzes. De uitkomsten wijzen niet dezelfde kant op:

| Studie | Deelnemers | Uitkomst |
|---|---|---|
| Biwer e.a., 2023 | 87 studenten | Vaste pauzes (24/6 of 12/3 minuten): betere stemming, zelfde werk in minder tijd. Zelf gekozen pauzes: langer studeren én pauzeren, meer vermoeid en afgeleid. |
| Smits e.a., 2025 | 94 studenten, 2 uur studeren | Pomodoro: sneller moe en sneller minder gemotiveerd. Geen verschil in productiviteit of afgerond werk. |
| Göksu e.a., 2026 | 176 studenten, leestaak | Geen verschil in leerresultaat. Zelf gekozen pauzes gaven een betere stemming. |

Geen van de drie vond dat de ene manier meer leerresultaat oplevert. Het verschil zit in hoe het voelt en hoe lang je erover doet. Een redelijke conclusie: een timer helpt vooral als je zonder timer blijft hangen in je pauze of nooit begint. Werk je liever door tot een natuurlijk einde, dan laat het onderzoek je dat ook toe.

## Een focus-routine voor een studieavond

**Haal de afleiding weg voor je begint, beweeg kort, werk aan één concreet ding en stop op tijd.**

Zo ziet een avond eruit als je alleen doet wat het onderzoek steunt:

1. **Kort bewegen.** Een wandeling of een paar minuten fietsen voor je gaat zitten. Het effect is klein, maar het kost weinig.
2. **Telefoon in een andere kamer.** Niet omdat hij op tafel per se schaadt, maar omdat je hem dan niet pakt.
3. **Eén venster.** Sluit tabbladen en chat die niet bij de taak horen, en zet meldingen op je laptop uit.
4. **Stilte of geluid zonder woorden.** Geen playlist met songteksten.
5. **Eén concrete taak.** Niet "bio leren", maar "hoofdstuk 4 overhoren met de flashcards". Hoe je zo'n taak opbouwt, staat in [hoe je het beste leert voor een toets](https://braine.nl/hoe-leer-je-het-beste/).
6. **Pauzes op de manier die bij je past.** Blijf je hangen in je pauze, gebruik dan een timer. Zo niet, stop als een stuk af is.
7. **Op tijd stoppen.** Na een nacht zonder slaap sla je nieuwe stof slechter op, en slaap is het moment waarop het brein vastlegt wat je overdag leerde. Doorleren tot diep in de nacht snoept daarvan af.

Merk je dat je gedachten afdwalen, dan is dat geen mislukking: het overkomt iedereen, gemiddeld bijna de helft van de tijd. Ga terug naar de taak. Je hoeft niet te weten waarom je afdwaalde.

Lukt concentreren al weken of maanden niet, ook buiten het studeren, en heb je daar last van in je dagelijks leven, bespreek het dan met je huisarts. Dit artikel gaat over gewone afleiding, niet over klachten.

## Wat het niet is: de goudvis en andere mythes

**Er is geen onderzoek waaruit blijkt dat ons aandachtsspan 8 seconden is, of dat het korter wordt.**

**De goudvis van 8 seconden.** Het cijfer komt uit een marketingrapport van Microsoft Canada uit 2015, dat verwees naar de website Statistic Brain. Er ligt geen wetenschappelijke meting onder, ook niet van goudvissen. Toch geloofde de helft van 2.093 Britse volwassenen het in een peiling van King's College London uit 2021, en had 49% het gevoel dat hun aandachtsspan korter is geworden. Volgens King's College is er geen langetermijnonderzoek dat laat zien dat aandachtsspannes echt korter worden.

**Van 2,5 minuut naar 47 seconden.** Dit cijfer komt van Gloria Mark (University of California, Irvine). Zij mat hoe lang kenniswerkers op één scherm bleven voor ze naar iets anders wisselden: gemiddeld ongeveer 2,5 minuut in 2004, ongeveer 47 seconden in studies uit 2016 tot 2020. Dat is schermwisselgedrag, geen maat voor hoe lang iemand zich kan concentreren.

**23 minuten om terug te komen na een onderbreking.** Dit cijfer wordt vaak toegeschreven aan een studie van Mark en collega's uit 2008, maar het staat er niet in. Die studie vond iets anders: 48 deelnemers die e-mails beantwoordden en onderbroken werden, waren juist sneller klaar (ongeveer 20,5 tegenover 22,8 minuten), zonder meer fouten. Ze ervoeren wel meer stress, tijdsdruk en frustratie, al na 20 minuten.

**Mozart maakt je slimmer.** Het oorspronkelijke onderzoek uit 1993 ging over studenten die na tien minuten Mozart iets beter scoorden op ruimtelijke taken, gedurende ongeveer tien tot vijftien minuten. Het ging niet over algemene intelligentie of concentratie. Een meta-analyse uit 2010 van bijna 40 studies met ruim 3.000 deelnemers vond weinig bewijs voor een specifiek Mozart-effect.

**Breintraining traint je focus.** Een grote review uit 2016 vond dat je beter wordt in de getrainde spelletjes, minder in verwante taken, en dat er weinig bewijs is voor beter presteren op andere taken of in het dagelijks leven. Lumosity betaalde in 2016 2 miljoen dollar aan de Amerikaanse toezichthouder FTC, die de reclameclaims over betere prestaties op school en werk onvoldoende onderbouwd vond.

## Veelgestelde vragen

### Is studeren met muziek slecht voor je concentratie?

Muziek met songtekst wel: in een studie uit 2023 onthielden deelnemers daarmee minder dan in stilte. Instrumentale lo-fi-muziek had geen aantoonbaar effect, positief noch negatief.

### Werkt de Pomodoro-techniek?

Dat is niet duidelijk. Drie Maastrichtse studies spreken elkaar tegen: in 2023 gaven vaste pauzes een betere stemming, in 2025 werden studenten met Pomodoro juist sneller moe, en in 2026 was er geen verschil in leerresultaat.

### Helpt het om je telefoon weg te leggen tijdens het leren?

Je telefoon gebruiken tijdens het leren schaadt volgens een meta-analyse uit 2023. Of alleen de aanwezigheid ervan je denkvermogen verlaagt, is onduidelijk: een bekende studie daarover werd in 2022 niet herhaald. 75% van de Nederlandse middelbare scholen ziet sinds de telefoonafspraak wel een betere concentratie in de klas.

### Klopt het dat ons aandachtsspan korter is dan dat van een goudvis?

Nee. Het cijfer van 8 seconden komt uit een marketingrapport van Microsoft Canada uit 2015 en heeft geen meting onder zich, ook niet bij goudvissen.
