Naar de inhoud
braineDoe de proef

Jezelf overhoren: beter dan herlezen? Wat de cijfers zeggen

Overhoren wint van herlezen zodra er een dag tussen zit: 68% tegenover 54%. De twee experimenten in een tabel en vijf manieren om het te doen.

Redactie Braine5 min lezen

Een stapel flashcards met een letter en een plaatje op de voorkantBeeld door Bellahu123 · Pixabay-licentie · via Pixabay.

Ja, overhoren wint van herlezen, maar niet meteen. Vijf minuten na het leren scoort herlezen beter. Na twee dagen is het omgekeerd, en na een week weet de overhoorgroep 56% tegenover 42%.

Wat laten de twee beroemde experimenten zien?

Herlezen wint na vijf minuten, overhoren wint daarna. Het omslagpunt ligt ergens tussen vijf minuten en twee dagen.

Roediger en Karpicke deden in 2006 twee experimenten met studenten die een tekst leerden. De overhoorgroepen kregen geen antwoorden te zien: ze schreven alleen op wat ze nog wisten. Hier staan de uitkomsten naast elkaar.

Experiment Wanneer getoetst Herlezen Overhoren
1 (120 studenten, teksten over de zon en zeeotters) Na 5 minuten 81% 75%
1 Na 2 dagen 54% 68%
1 Na 1 week 42% 56%
2 (180 studenten): 4 keer lezen tegenover 1 keer lezen en 3 keer overhoren Na 5 minuten 83% 71%
2 Na 1 week 40% 61%

Twee dingen springen eruit. De groep die na een week één keer had overhoord, wist ongeveer evenveel als de leesgroep na twee dagen. En in experiment 2 las de leesgroep de tekst gemiddeld 14,2 keer, de overhoorgroep 3,4 keer. Veel vaker lezen, minder resultaat.

Het verlies in een week zegt nog meer. De leesgroep was 52% kwijt van wat ze na vijf minuten wist, de overhoorgroep 14%. Het volledige artikel is vrij te lezen.

Eén kanttekening: het waren studenten die een leestekst leerden. Dat het ook werkt voor wiskunde of een taal, volgt niet uit deze twee proeven. Wel kwam het grote overzicht van Dunlosky en collega’s uit 2013, dat tien leertechnieken beoordeelde, tot dezelfde conclusie: jezelf overhoren en gespreid leren kregen als enige het oordeel hoog nut, herlezen het oordeel laag. Het volledige plan met beide staat in hoe je het beste leert voor een toets.

Waarom voelt herlezen dan beter?

Omdat het op dat moment ook beter werkt, en omdat vlot lezen als kennen voelt.

Een bekende tekst lezen gaat soepel. Je herkent alles, dus je denkt het te weten. Overhoren voelt als struikelen: je zoekt, je mist iets, je weet het half. Dat gevoel is het signaal dat je iets aan het vastleggen bent, niet dat het misgaat.

De leesgroep uit het tweede experiment voorspelde zelf dat zij het meest zou onthouden. Het omgekeerde gebeurde. Ook in het dagelijks leven zie je dat: in een enquête onder 177 studenten noemde 84% herlezen als studiemethode, 55% zelfs als belangrijkste. Maar 11% overhoorde zichzelf echt, en 1% noemde dat als belangrijkste. 43% maakte wel oefenopgaven en 40% gebruikte flashcards, dus er is genoeg om op voort te bouwen.

Hoe overhoor je jezelf? Vijf werkvormen

Alles waarbij je iets uit je hoofd haalt voordat je het opnieuw ziet, is overhoren.

Werkvorm Zo doe je het Past bij
Leeg blad Lees een stuk één keer. Klap het boek dicht en schrijf op alles wat je nog weet. Kijk dan na wat ontbreekt. Geschiedenis, biologie, alles met een verhaal of structuur
Eigen vragen Maak bij elke paragraaf twee of drie vragen. De dag erna beantwoord je ze zonder de tekst. Elk vak met veel stof
Flashcards Voorkant vraag, achterkant antwoord, je zegt het antwoord voor je omdraait. Woordjes, begrippen, formules, jaartallen
Oefenopgaven Maak sommen of examenvragen zonder voorbeeld ernaast. Wiskunde, natuurkunde, economie
Hardop uitleggen Leg een onderwerp uit alsof iemand het niet kent. Blijf je hangen, dan weet je waar het gat zit. Vakken waar je begrip nodig hebt

Een voorbeeld met het leeg blad. Je leest een alinea over de fotosynthese, klapt het boek dicht en schrijft: “planten maken glucose uit CO2 en water, met licht als energie, zuurstof komt vrij.” Daarna kijk je in de tekst. Het woord chlorofyl stond er ook, en jij liet het weg. Dat woord oefen je nu extra.

Een handige vuistregel: lees één keer, overhoor daarna drie keer zo vaak als je leest. Zo gebruikte ook de winnende groep het materiaal.

Wat als je geen feedback krijgt?

In het experiment werkte overhoren ook zonder nakijken. Met nakijken heb je er alleen meer aan.

Roediger en Karpicke lieten studenten niets nakijken, en toch won overhoren. Dat betekent dat het ophalen zelf al werkt. Het is geen reden om het nakijken over te slaan. Het ligt voor de hand dat een fout die je niet verbetert, de volgende keer terugkomt. Dat is ons eigen advies, in de proef zelf werd niet nagekeken. Controleer dus na elke ronde wat je miste, en overhoor precies dat opnieuw.

Zelf beoordelen is lastig als je het onderwerp nog maar net kent. Een goed antwoord zit er vlak naast: je schrijft iets plausibels op dat net niet klopt. Zet een vraag waar je aarzelde dus apart, ook als je het “eigenlijk wel wist”.

Veelgemaakte fouten

De meeste fouten zijn manieren om het ophalen te ontlopen.

  • Te snel omdraaien. Je kijkt naar de vraag, denkt “ken ik” en draait de kaart al om. Zeg of schrijf het antwoord eerst.
  • Overhoren met de tekst open. Dan lees je en noem je het overhoren. De tekst moet dicht.
  • Alleen overhoren wat je al kon. Het fijne gevoel van veel goede antwoorden is geen leerwinst. Besteed de tijd aan wat fout ging.
  • Alles in één avond. Eén overhoorronde werkt, maar meerdere rondes met dagen ertussen werken beter. Hoe je die plant, staat in wanneer je moet herhalen.
  • Overhoren zonder de stof te begrijpen. Rijtjes opzeggen over iets wat je niet snapt, geeft weinig. Vraag je bij elk feit af waarom het zo is.

En wanneer is herlezen wel prima?

Vlak voor de toets, en om te zien wat je miste.

Het resultaat na vijf minuten laat zien dat herlezen op korte termijn goed werkt: 81% tegenover 75%. Voor een stuk dat je over een kwartier nodig hebt, is dat genoeg. Het is alleen een slechte keuze voor wat je over een week of een maand nog moet weten, en bij een toets is dat bijna altijd het geval.

Herlezen is ook handig als stap ná het overhoren: lees na wat je miste, en overhoor dat bij de volgende ronde weer. Dat is geen herlezen als studiemethode, maar nakijken.

Heb je weinig tijd, dan wijzen de cijfers dezelfde kant op: de leesgroep las de tekst veel vaker en wist na een week toch minder. Lukt het niet om bij de stof te blijven, kijk dan naar je omgeving in concentratie verbeteren.

Veelgestelde vragen

Is jezelf overhoren beter dan herlezen?

Ja, maar pas na een dag of langer. Vijf minuten na het leren wint herlezen (81% tegenover 75%). Na twee dagen wint overhoren (68% tegenover 54%) en na een week ook (56% tegenover 42%).

Hoe overhoor je jezelf zonder iemand die je overhoort?

Sla het boek dicht en schrijf op wat je weet, beantwoord zelfgemaakte vragen of flashcards, maak oefenopgaven of leg de stof hardop uit. Daarna kijk je na wat je miste.

Wanneer is herlezen wel handig?

Vlak voor een toets of om te zien wat je bij het overhoren miste. Op korte termijn werkt herlezen goed; het voordeel verdwijnt in de dagen erna.

Verder lezen

  1. Slim leren

    Door elkaar oefenen: slechter gevoel, beter resultaat

    Mengen in plaats van per soort oefenen: 63% tegen 20% op de toets, al ging oefenen zelf slechter. Zo pas je het toe bij wiskunde, talen en geschiedenis.

  2. Slim leren

    Hoe leer je het beste voor een toets? Een plan in 4 stappen

    Overhoren en spreiden in plaats van herlezen. Een toetsplan in vier stappen met de cijfers uit het onderzoek, en weekschema's voor 7 en 21 dagen.

  3. Slim leren

    Beste leermethode: tien leertechnieken vergeleken

    Tien leertechnieken naast hoe vaak studenten ze gebruiken: herlezen 84%, overhoren 11%. Met een keuzehulp per soort stof en de grenzen van het onderzoek.

Alles over slim leren