Naar de inhoud
braineDoe de proef

Wanneer moet je herhalen? Gespreid leren per toetsdatum

Hoeveel dagen wachten tussen leren en herhalen? Tabel per toetsdatum, van 1 week tot 1 jaar, uitgerekend uit onderzoek met 1.350 deelnemers.

Redactie Braine6 min lezen

Close-up van een papieren maandkalender met datumsBeeld door tigerlily713 · Pixabay-licentie · via Pixabay.

Herhaal na ongeveer 17 tot 29% van de tijd die je tot de toets hebt als die over een week is, en na 5 tot 9% als hij over een jaar is. Dat is na 1 tot 2 dagen, of na 17 tot 33 dagen. Hoe verder de toets, hoe groter de pauze in dagen, en hoe kleiner als aandeel.

Wat is de beste afstand tussen leren en herhalen?

De beste pauze groeit mee met de afstand tot de toets, maar wordt als aandeel kleiner.

Cepeda en collega’s lieten in 2008 ruim 1.350 mensen feiten leren, ze na een pauze van tot 3,5 maand herhalen, en daarna na een tijd tot een jaar toetsen. Zo konden ze zien welke pauze bij welke toetsafstand de beste score gaf. De uitkomst:

  • Bij een toets een week na de herhaling was de beste pauze ongeveer 20 tot 40% van die week.
  • Bij een toets een jaar na de herhaling was dat ongeveer 5 tot 10% van dat jaar.

Let op wat die percentages meten: de tijd tussen de herhaling en de toets, niet de tijd vanaf de eerste keer leren. Wie ze naïef op de hele periode toepast, rekent iets te lang. Hieronder staan de uitkomsten omgerekend naar wat jij kunt gebruiken: het aantal dagen na de eerste keer leren, bij een toets over een bepaald aantal dagen.

Dit ondersteunt ook een eerdere meta-analyse van dezelfde onderzoekers uit 2006, met 839 metingen uit 317 experimenten: de pauze die het meest oplevert, wordt groter naarmate de toets verder weg ligt. Of het ook geldt voor alle vakken, staat onder de grenzen verderop.

Hoeveel dagen wachten, per toetsdatum?

Tel vanaf de eerste keer leren (dag 0) en herhaal na ongeveer 5 tot 29% van de tijd tot de toets, afhankelijk van hoe ver die weg is.

Als de herhaling bij een afstand van 20 tot 40% van de rest-tijd hoort, dan is de pauze tussen eerste leren en herhalen 17 tot 29% van de hele tijd tot de toets. Bij een jaar is dat 5 tot 9%. Dit is de tabel:

Toets over (vanaf de eerste keer leren) Herhaal na Hoe zeker
7 dagen 1 tot 2 dagen Gemeten
14 dagen 2 tot 3 dagen Schatting tussen twee metingen
21 dagen 2 tot 4 dagen Schatting tussen twee metingen
30 dagen 3 tot 6 dagen Schatting tussen twee metingen
90 dagen 7 tot 12 dagen Schatting tussen twee metingen
365 dagen 17 tot 33 dagen Gemeten

Alleen de rijen voor een week en een jaar komen rechtstreeks uit het onderzoek. De rijen daartussen hebben we berekend door tussen die twee punten te interpoleren: er is voor die afstanden geen eigen meting. Zie ze als een redelijk beginpunt, niet als een uitkomst.

Wil je het voor je eigen toetsdatum laten uitrekenen, met dezelfde regel en dezelfde rijen, gebruik dan de herhaalplanner.

Rekenen vanaf de tweede sessie in plaats van vanaf nu geeft iets langere pauzes. Het toetsplan in hoe je het beste leert voor een toets rekent zo en geeft bij een week “2 dagen” en bij een jaar “3 tot 5 weken”. Beide zijn te verdedigen. Het verschil is klein genoeg om je niet druk over te maken: een dag eerder of later herhalen maakt in de praktijk veel minder uit dan overslaan.

Wat betekent dat in een agenda?

Eerst leren en meteen overhoren op dag 0, de herhaling op de dag uit de tabel, en een laatste ronde vlak voor de toets.

Twee voorbeelden:

Situatie Dag 0 Herhaling Laatste ronde
Proefwerk over 7 dagen, hoofdstuk 4 Lezen en overhoren Dag 2, zonder boek Dag 6, in een gemengde oefentoets
Tentamen over 30 dagen, 10 hoofdstukken Elke dag één hoofdstuk lezen en overhoren Per hoofdstuk 4 tot 5 dagen na de eerste keer Laatste week: alles door elkaar

Het onderzoek gaat over twee leermomenten. Voor een derde of vierde ronde hebben wij geen uitgerekende afstanden. Een redelijke vuistregel is om de afstanden te laten groeien en de laatste ronde een dag of twee voor de toets te zetten. Dat is ons eigen advies, geen meetresultaat.

Wat de tabel in elk geval laat zien: een hoofdstuk één keer leren en dan afvinken is de eerste helft van het werk, niet het hele werk. Volledige weekschema’s voor 7 en 21 dagen staan in het toetsplan.

Waarom werkt het uitstellen eigenlijk?

Je vergeet iets, en juist het terughalen van wat weggezakt is, legt het steviger vast.

Hermann Ebbinghaus liet in 1885 al zien dat je minder vergeet als je spreidt. In 2015 herhaalden Murre en Dros van de Universiteit van Amsterdam zijn bekende proef: een proefpersoon leerde 70 uur lang woordenlijsten en leerde ze opnieuw na 20 minuten tot 31 dagen. De vergeetcurve leek sterk op die van Ebbinghaus, met een lichte stijging rond 24 uur die mogelijk bij slaap hoort.

Het idee is dus: wacht tot het begint te zakken, maar niet tot het weg is. Wacht je te kort, dan haal je het nog zonder moeite op en leer je weinig. Wacht je te lang, dan moet je bijna opnieuw beginnen. De Cepeda-cijfers zeggen waar het midden ongeveer ligt.

Wat als je te laat begint?

Twee leermomenten met een nacht ertussen zijn aannemelijk beter dan één, en vlak voor de toets herlezen is dan niet fout.

Staat de toets over twee dagen, dan past de tabel niet meer. Wat je wel kunt doen: vandaag leren en overhoren, morgen opnieuw overhoren, en alleen wat je mist nog een keer vlak voor de toets. Het eerste experiment uit jezelf overhoren laat zien dat herlezen na vijf minuten wint (81% tegenover 75%). Voor de uren vlak voor de toets is dat dus geen slechte keuze. Alleen houdt het niet lang vol: na twee dagen was dat omgekeerd.

Dat de toets over twee dagen staat, is geen reden om één lange sessie te doen. Twee korte sessies met een nacht ertussen zouden meer moeten opleveren dan één lange, ook al voelt dat bij de eerste anders. Dat is onze redenering op basis van het onderzoek, geen proef met precies deze opzet.

Wat deze cijfers niet kunnen zeggen

Het zijn gemiddelden uit proeven met feiten en woordjes, geen garanties voor jouw vak.

  • De deelnemers leerden feiten. Voor wiskundige procedures of begrip van een betoog zijn de ideale afstanden minder onderzocht. Dat spreiden daar helpt is aannemelijk, de precieze percentages zijn niet bewezen.
  • De proeven kenden twee leersessies. Voor schema’s met meer rondes is het onderzoek dun.
  • Er zat een gemiddelde in: sommige mensen en sommige stof hebben een andere ideale afstand. De bandbreedte van 20 tot 40% laat dat al zien.
  • Het gaat om de tijd tot de toets. Ligt je toets niet vast, dan kun je er niet naar terugrekenen.

Wie liever niet zelf rekent, kan een flashcardprogramma nemen dat het plant. Anki biedt daarvoor het algoritme FSRS aan (naast het oudere SM-2), met als standaardinstelling dat je 90% van de kaarten nog weet als ze terugkomen. Dat is een andere aanpak dan hier: het plant per kaart, niet per toetsdatum.

Wie moeite heeft om elke dag aan de stof te beginnen, heeft meestal geen schema-probleem maar een omgevingsprobleem. Daarover gaat concentratie verbeteren.

Veelgestelde vragen

Hoeveel dagen moet je wachten voor je herhaalt?

Bij een toets over een week ligt de beste pauze tussen leren en herhalen rond de één tot twee dagen. Bij een toets over een jaar rond de 17 tot 33 dagen. Hoe verder de toets, hoe langer de pauze, maar als aandeel van de tijd tot de toets wordt hij kleiner.

Wat is gespreid leren?

Dezelfde stof op verschillende dagen terugzien in plaats van in één keer te leren. Het kreeg in een overzicht van tien leertechnieken, met overhoren, als enige het oordeel hoog nut.

Is het erg als ik te laat begin?

Het onderzoek geeft daar geen harde cijfers voor. Aannemelijk is dat twee leermomenten met een nacht ertussen beter zijn dan hetzelfde in één keer (onze redenering), en vijf minuten voor de toets herlezen werkt op korte termijn wel.

Verder lezen

  1. Testen en tools

    Geheugentest: hoe goed is jouw geheugen? Doe de proef

    Een geheugentest van tien seconden op de homepage. Wat je score van 8 woorden zegt, waarom 3 tot 5 normaal is en wat de proef niet kan meten.

  2. Mythes

    Aandachtsspanne korter dan een goudvis? Geen meting

    Het cijfer van 8 seconden komt uit een marketingrapport uit 2015, niet uit een meting. Wat wel is gemeten, en wat 47 seconden per scherm betekent.

  3. Focus

    Concentratie verbeteren tijdens het studeren: wat helpt

    Tien bekende concentratietips naast het onderzoek: wat helpt, wat twijfelachtig is en wat niet werkt. Met de Nederlandse schoolcijfers over de telefoon.

Alles over testen en tools